آنچه که در پايان هر سال مالي، توجه محافل مختلف به ويژه کارشناسان و فعالان صنعت عظيم نفت و گاز را به خود جلب مي کند، نتايج نهايي آمار و ارقام مقايسه اي- تحليلي فعاليت اين گونه شرکت ها در جهان است. نشريه "Energy Business & Technology" با هدف فراهم کردن اطلاعات موثق و کارآمد براي کارشناسان و ساير افراد، مجموعه اي از بررسي هاي آماري براي معرفي ۲۵۰ شرکت برتر انرژي جهان گردآوري کرده است. اما از آن جايي که برشمردن نام اين ۲۵۰ شرکت و ارائه مشخصات آماري آنها نيازمند مجالي طولاني است، در اين مقاله به بررسي جامع ده شرکت برتر نفت بسنده مي کنيم.


شرکت نفت رويال داچ/ شل بر صدر رده بندي شرکت هاي بزرگ نفت و گاز جهان قرار گرفته است. چهار شرکت «رويال داچ/ شل»، «اکسون موبيل» و «توتال فينا الف» و «اني اس پي اي»، موقعيت سال گذشته خود را حفظ کرده اند. به گفته «سر فيليپ واتس»، رئيس کميته مديران عامل شرکت «رويال داچ/شل»، ساز و کار مهم اين شرکت در آينده افزايش سهم تأسيسات بالادستي در صنعت نفت است. شرکت هاي «پتروبراس» برزيل، «بي پي» انگلستان، «پتروچاينا» چين، «استات اويل» نروژ، «رپسول» اسپانيا و «يوکوس» روسيه به ترتيب، رده هاي پنجم تا دهم بزرگترين شرکت هاي نفتي را به خود اختصاص داده اند. در اين ميان شرکت «رپسول» با ۳۰ پله صعود از رده سي و نهم به رده نهم رسيده است. علت اين تغيير چشم گير و بهبود وضعيت «رپسول» کاهش هزينه هاي شرکت اعلام شده است. جديدترين سازوکار «رپسول» افزايش توليد سالانه نفت و گاز تا پايان سال ۲۰۰۷ به ميزان ۵/۰ درصد است. توليد روزانه اين شرکت يک ميليارد بشکه معادل نفت است. مجموع ذخاير نفت و گاز آن نيز برابر با ۵ ميليارد بشکه معادل نفت است. ضمن اينکه ظرفيت نه پالايشگاه رپسول بيش از ۲/۱ ميليارد بشکه در روز برآورد شده است. شرکت نفت «اسکاتيش پاور» انگلستان نيز با اجراي مديريت هزينه ها از رده ۱۶۱ به رده چهلم صعود کرده است.
درآمدهاي ده شرکت برتر نفت جهان در بررسي ميزان درآمدهاي ده شرکت برتر نفت جهان، شرکت «رويال داچ/شل» با افزون بر ۱۷۹ ميليارد دلار درآمد ناخالص (فروش) توانسته است در ميان شرکت هاي ديگر رتبه نخست را به دست آورد. شرکت آمريکايي «اکسون موبيل» با ۹/۱۷۸ ميليارد دلار درآمد (revenue) ، «بي پي» انگلستان با ۷/۱۷۸ ميليارد دلار، «توتال فينا الف» فرانسه ۵/۱۰۷ ميليارد دلار، «شورون تگزاکو» با ۶/۹۱ ميليارد دلار، «اني» با ۳/۵۱ ميليارد دلار، شرکت آمريکايي «کونوکو فيليپس»، با ۵/۵۰ ميليارد دلار، «سوئز» فرانسه با ۳/۴۸ ميليارد دلار، "RWE AG" آلمان با ۶/۴۵ ميليارد دلار، «توکيو الکتريک پاور»، ژاپن با ۴/۴۰ ميليارد دلار در سال ۲۰۰۴، رده هاي دوم تا دهم ده شرکت برتر نفت جهان را بدست آوردند. شرکت هاي روسي «لوک اويل» با ۳/۱۵ ميليارد دلار در رده سي و هفتم و «گازپروم» با ۵/۲۰ ميليارد دلار در رده بيست و هفتم و «يوکوس» با ۳/۱۱ ميليارد دلار در رده پنجاه و سوم قرار گرفته اند.

شاخص مالي ده شرکت برتر نفت جهان شاخص مالي شرکت ها از موضوعات ديگري است که هدف آن ارائه آمار دقيق و مقايسه اي ميزان سود، دارايي و درآمد ده شرکت برتر نفت جهان است. در ذيل به بررسي اجمالي آنها خواهيم پرداخت:

بررسي ميزان سود در بررسي ميزان سود شرکت هاي نفت برتر جهان نيز، «اکسون موبيل» با ۰۱/۱۱ ميليارد دلار در مقام نخست قرار گرفته است. «رويال داچ/شل» با ۴/۹ ميليارد دلار، «بي پي» با ۹/۶ ميليارد دلار، «توتال فينا الف» با ۲/۶ ميليارد دلار، «پتروچاينا» با ۶/۵ ميليارد دلار، «پتروبراس» با ۳/۵ دلار، «اني» با ۸/۴ ميليارد دلار، «يوکوس» با ۰۵/۳ ميليارد دلار، «کريا الکتريک پاور» با ۵/۲ ميليارد دلار، «استات اويل» با ۴/۲ ميليارد دلار در رده هاي دوم تا دهم هستند.
بررسي ميزان دارايي در رده بندي دارايي شرکت هاي برتر نفت جهان، اين بار شرکت «بي پي» با ۱/۱۵۹ ميليارد دلار گوي سبقت را از ساير شرکت ها ربوده است. «رويال داچ/شل» با ۷/۱۵۲ ميليارد دلار در رده بعدي قرار گرفته است. «اکسون موبيل» با ۷/۱۵۲ ميليارد دلار، «توکيو الکتريک پاور» با ۶/۱۱۹ ميليارد دلار، «اي. آن اي جيگ» با ۶/۱۱۸ ميليارد دلار، «RWE AG» با ۱/۱۰۵ ميليارد دلار، «توتال فينا الف» با ۵/۸۹ ميليارد دلار، «سوئز» با ۲/۸۸ ميليارد دلار، «گازپروم» با ۷/۷۷ ميليارد دلار، «شورون تگزاکو» با ۳/۷۷ ميليارد دلار در رده بندي سوم تا دهم قرار گرفته اند.

بخش اکتشاف و توليد در زمينه اکتشاف و توليد نفت در جهان، در مجموع ۲۳ فعال وجود دارد. متوسط ميزان دارايي اين شرکت ها در سال ۲۰۰۴، حدود ۰۵/۹ ميليارد دلار، متوسط ميزان درآمد آنها ۸/۳ ميليارد دلار، متوسط ميزان سود آنها ۴۲۷ ميليارد دلار برآورد شده است.

پالايش و بازاريابي در بخش پالايش و بازاريابي نفت در مجموع ۳۷ شرکت در جهان فعاليت دارند. ارزيابي هاي انجام شده، متوسط ميزان دارايي مجموع شرکت هاي نفت جهان، ۱/۱۰ ميليارد دلار، متوسط ميزان درآمد ۸/۱۳ ميليارد دلار، متوسط ميزان سود ۳۴۱ ميليارد دلار نشان مي دهد. در مجموع ۳۰ شرکت در هر دو بخش نفت و گاز تلفيقي جهان فعاليت دارند. متوسط دارايي شرکت هاي فعال اين بخش در سال ۲۰۰۴ حدود ۰۵/۳۶ ميليارد دلار، متوسط درآمدها ۱/۳۳ ميليارد دلار، متوسط ميزان سود آنها حدود ۰۴/۲ ميليارد دلار برآورد شده است. تعداد شرکت هايي که در بخش گاز جهان به فعاليت مي پردازند، ۳۵ شرکت است. در برآوردهاي انجام شده، متوسط دارايي اين شرکت ها در سال ۲۰۰۴، حدود ۰۸/۶ ميليارد دلار، متوسط درآمد حدود ۲/۳ ميليارد دلار، متوسط سود ۲۵۳ ميليارد دلار است. با يک نظر اجمالي مي توان دريافت متوسط شاخص هاي مالي شرکت هاي جهان(دارايي، درآمد و سود) در بخش گاز نسبت به ساير بخش ها کمتر است. در حالي که شرکت هايي فعال در هر دو بخش نفت و گاز، بالاترين ميزان متوسط شاخص هاي مالي را در سال ۲۰۰۴ به خود اختصاص داده است.